التهاب لثه یا Gingivitis اولین مرحله بیماریهای لثه است. در این حالت، بافت لثه به دلیل تجمع باکتریها و پلاک دندانی دچار التهاب میشود و معمولاً با قرمزی، تورم و خونریزی هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن همراه است.
خبر خوب این است که التهاب لثه در این مرحله کاملاً قابل درمان و برگشتپذیر است؛ اما اگر نادیده گرفته شود، ممکن است به پریودنتیت (Periodontitis) تبدیل شود؛ بیماریای که میتواند باعث تخریب استخوان نگهدارنده دندان و حتی از دست رفتن دندانها شود.
بر اساس منابع معتبر دندانپزشکی، کنترل پلاک دندانی مهمترین عامل پیشگیری از التهاب لثه است.
مهمترین دلیل التهاب لثه چیست؟
۱) تجمع پلاک دندانی؛ شایعترین علت
تقریباً در تمام منابع علمی، پلاک دندانی مهمترین علت التهاب لثه معرفی شده است.
پلاک، لایهای نرم و بیرنگ از باکتریهاست که پس از خوردن غذا روی دندانها تشکیل میشود. اگر این پلاک با مسواک و نخ دندان بهطور کامل حذف نشود، باکتریها سمومی ترشح میکنند که باعث تحریک و التهاب لثه میشود.
اگر پلاک برای مدت طولانی باقی بماند، به جرم دندان تبدیل میشود و التهاب را تشدید میکند.
۲) رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان
مسواک نزدن منظم، استفاده نکردن از نخ دندان و تمیز نکردن فضای بین دندانها باعث تجمع پلاک و افزایش خطر التهاب لثه میشود.
توصیه علمی:
- مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید
- استفاده روزانه از نخ دندان یا برس بیندندانی
۳) جرم دندان
جرم دندان سطحی زبر ایجاد میکند که محل مناسبی برای تجمع باکتریهاست.
به همین دلیل، جرمگیری حرفهای در صورت نیاز نقش مهمی در درمان التهاب لثه دارد.
۴) تغییرات هورمونی
در برخی شرایط مانند:
- بارداری
- بلوغ
- قاعدگی
لثه نسبت به پلاک حساستر میشود و حتی مقدار کمی پلاک میتواند التهاب بیشتری ایجاد کند.
۵) دیابت
افراد مبتلا به دیابت کنترلنشده بیشتر در معرض التهاب و عفونت لثه قرار دارند. از سوی دیگر، التهاب لثه نیز میتواند کنترل قند خون را دشوارتر کند؛ بنابراین بین این دو بیماری رابطهای دوطرفه وجود دارد.
۶) مصرف سیگار و دخانیات
سیگار باعث کاهش خونرسانی به لثه، تضعیف سیستم ایمنی و کند شدن روند ترمیم بافت میشود.
جالب است بدانید که در افراد سیگاری، گاهی خونریزی لثه کمتر دیده میشود، اما بیماری شدیدتر است.
۷) خشکی دهان
بزاق نقش مهمی در شستوشوی باکتریها دارد.
کاهش بزاق در اثر برخی داروها، کمآبی بدن یا بیماریها میتواند احتمال التهاب لثه را افزایش دهد.
۸) تغذیه نامناسب
کمبود برخی ویتامینها، بهویژه ویتامین C، میتواند سلامت لثه را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین مصرف زیاد مواد قندی، رشد باکتریهای بیماریزا را افزایش میدهد.
۹) دندانهای نامرتب
وقتی دندانها روی هم قرار میگیرند یا فاصله کمی دارند، تمیز کردن آنها دشوارتر میشود و پلاک بیشتری تجمع پیدا میکند.
۱۰) ترمیمهای نامناسب دندان
پرکردگی یا روکشهایی که لبههای نامناسب دارند، میتوانند محل تجمع پلاک باشند و التهاب لثه ایجاد کنند.
علائم التهاب لثه
در مراحل اولیه ممکن است درد وجود نداشته باشد، اما علائم زیر شایع هستند:
- قرمز شدن لثه
- تورم لثه
- خونریزی هنگام مسواک زدن
- بوی بد دهان
- حساسیت لثه
- احساس درد هنگام غذا خوردن
- براق شدن سطح لثه
- عقبنشینی خفیف لثه در برخی موارد
التهاب لثه در کودکان
برخلاف تصور بسیاری از والدین، التهاب لثه در کودکان نیز شایع است.
مهمترین دلایل آن عبارتاند از:
- مسواک نزدن صحیح
- مصرف زیاد خوراکیهای شیرین
- ارتودنسی
- رویش دندانهای جدید
- تجمع پلاک اطراف دندانهای شیری و دائمی
اگر خونریزی لثه کودک بیش از یک هفته ادامه داشته باشد، باید توسط دندانپزشک کودک معاینه شود.
اگر التهاب لثه درمان نشود چه اتفاقی میافتد؟
عدم درمان میتواند باعث موارد زیر شود:
- تبدیل ژنژیویت به پریودنتیت
- تحلیل لثه
- تحلیل استخوان فک
- لق شدن دندانها
- از دست دادن دندان
- افزایش التهاب سیستمیک بدن
مطالعات نشان دادهاند که بیماریهای شدید لثه با افزایش خطر بیماریهای قلبی-عروقی، دیابت کنترلنشده و برخی عوارض بارداری نیز ارتباط دارند، هرچند این ارتباط به معنای علت و معلول قطعی نیست.
درمان التهاب لثه
درمان بر اساس علت بیماری انجام میشود و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- جرمگیری و بروساژ حرفهای
- آموزش صحیح مسواک و نخ دندان
- استفاده از دهانشویههای تجویزشده توسط دندانپزشک، در صورت نیاز
- درمان پوسیدگیها
- اصلاح ترمیمهای نامناسب
- درمان بیماریهای زمینهای مانند دیابت
در بیشتر موارد، با رعایت بهداشت مناسب و درمان حرفهای، التهاب لثه طی چند هفته بهبود مییابد.
چگونه از التهاب در لثه پیشگیری کنیم؟
- روزی دو بار مسواک بزنید.
- روزانه از نخ دندان استفاده کنید.
- مصرف نوشیدنیها و خوراکیهای شیرین را محدود کنید.
- هر ۶ ماه برای معاینه به دندانپزشک مراجعه کنید.
- در صورت نیاز جرمگیری انجام دهید.
- از مصرف دخانیات خودداری کنید.
- در کودکان، از همان رویش اولین دندان، بهداشت دهان را آغاز کنید.
جدول خلاصه علتها و علائم التهاب لثه
| بخش | موارد مهم | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| علت اصلی | پلاک دندانی | شایعترین عامل التهاب لثه |
| عوامل تشدیدکننده | جرم، دیابت، سیگار، خشکی دهان | باعث افزایش التهاب و کاهش ترمیم میشوند |
| علائم اصلی | قرمزی، تورم، خونریزی | رایجترین نشانههای ژنژیویت |
| علائم دیگر | بوی بد دهان، حساسیت، درد | معمولاً در مراحل پیشرفتهتر دیده میشوند |
| گروههای پرخطر | کودکان، افراد دیابتی، سیگاریها، زنان باردار | نیاز به مراقبت بیشتر دارند |
| درمان | جرمگیری، اصلاح بهداشت، درمان علت زمینهای | در مراحل اولیه کاملاً مؤثر است |
| پیشگیری | مسواک، نخ دندان، معاینه دورهای | بهترین راه جلوگیری از پیشرفت بیماری |
سوالات متداول
آیا التهاب لثه خودبهخود خوب میشود؟
خیر. اگر علت آن پلاک دندانی باشد، بدون حذف پلاک و رعایت بهداشت دهان معمولاً برطرف نمیشود.
آیا خونریزی لثه طبیعی است؟
خیر. خونریزی لثه در بیشتر موارد نشانه التهاب است و باید بررسی شود.
آیا التهاب لثه مسری است؟
خود بیماری مسری نیست، اما باکتریهای دهان میتوانند از طریق بزاق بین افراد منتقل شوند.
آیا کودکان هم دچار التهاب لثه میشوند؟
بله. بهویژه در دوران رویش دندانها، بلوغ یا در صورت رعایت نکردن بهداشت دهان.
نتیجهگیری
التهاب لثه یکی از شایعترین بیماریهای دهان و دندان است، اما در عین حال یکی از قابلپیشگیریترین و قابلدرمانترین مشکلات نیز به شمار میرود. مهمترین علت آن تجمع پلاک میکروبی روی دندانهاست؛ عاملی که با مسواک زدن صحیح، استفاده روزانه از نخ دندان و مراجعه منظم به دندانپزشک تا حد زیادی قابل کنترل است.
تشخیص و درمان زودهنگام التهاب لثه، نهتنها از آسیب به دندانها و استخوان فک جلوگیری میکند، بلکه میتواند به حفظ سلامت عمومی بدن نیز کمک کند.
منابع معتبر خارجی
برای اعتبار بیشتر مقاله، میتوانی این منابع را در انتهای متن اضافه کنی:
NHS – Gum disease
NIDCR – Periodontal (Gum) Disease
American Dental Association – Mouthrinse (Mouthwash)
https://www.ada.org/resources/ada-library/oral-health-topics/mouthrinse-mouthwash
American Dental Association – Gum Disease
https://www.ada.org/resources/research/science-and-research-institute/oral-health-topics/gum-disease
Mayo Clinic – Gingivitis
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gingivitis/symptoms-causes/syc-20354453
مطالب مفید مرتبط
مینای دندان چگونه از بین میرود؟ | علت، علائم، درمان و پیشگیری
