بررسی علمی تأثیر تنفس دهانی بر صورت، دندانها و سلامت عمومی
مطب دندانپزشکی دکتر حانیه حائری – سعادتآباد
خوابیدن با دهان باز یا تنفس دهانی در خواب یکی از مشکلات شایع اما کمتر شناختهشده در میان بزرگسالان و حتی کودکان است. این عادت میتواند بهمرور زمان باعث تغییرات قابلتوجهی در فرم صورت، ساختار فک، سلامت دندانها و حتی کیفیت خواب و سلامت عمومی بدن شود. در این مقاله جامع، بهصورت کاملاً علمی و کاربردی بررسی میکنیم که خوابیدن با دهان باز چه عوارضی دارد، چرا اتفاق میافتد و چگونه میتوان آن را درمان یا کنترل کرد.
تنفس دهانی چیست و چرا اهمیت دارد؟
تنفس دهانی حالتی است که فرد بهجای استفاده از بینی، از دهان برای ورود و خروج هوا استفاده میکند. در شرایط طبیعی، تنفس از بینی بهترین و سالمترین مسیر تنفس است؛ زیرا بینی هوا را فیلتر، مرطوب و گرم میکند. اما در تنفس دهانی، این مکانیسمهای محافظتی حذف میشوند و بدن در معرض آسیبهای متعددی قرار میگیرد.
دلایل خوابیدن با دهان باز
خوابیدن با دهان باز میتواند دلایل مختلفی داشته باشد که مهمترین آنها عبارتاند از:
- گرفتگی مزمن بینی
- انحراف تیغه بینی
- آلرژیهای فصلی یا دائمی
- بزرگی لوزهها یا آدنوئیدها
- مشکلات فک و راه هوایی
- عادتهای نادرست تنفسی از کودکی
- اختلالات خواب مانند خروپف و آپنه خواب
عوارض خوابیدن با دهان باز در بزرگسالان
1. تغییر فرم صورت (صورت کشیده)
تنفس دهانی مزمن باعث میشود عضلات صورت و فک بهدرستی درگیر نشوند. این وضعیت در بلندمدت میتواند منجر به:
- افزایش ارتفاع صورت
- کشیده شدن چهره
- ضعف عضلات اطراف فک و دهان
این تغییرات ظاهری بهخصوص در افرادی که سالها با دهان باز میخوابند، کاملاً قابلمشاهده است.
2. فرورفتگی گونهها
در حالت طبیعی، زبان باید در تماس با سقف دهان قرار گیرد. اما در تنفس دهانی:
- زبان در کف دهان قرار میگیرد
- عضلات گونه تضعیف میشوند
- گونهها بهمرور زمان فرورفته و لاغر دیده میشوند
این موضوع میتواند چهره را خستهتر و مسنتر نشان دهد.
3. ایجاد کام گنبدی (کام باریک و بلند)
یکی از عوارض مهم خوابیدن با دهان باز، تغییر فرم سقف دهان است. نبود فشار طبیعی زبان روی کام باعث میشود:
- کام باریک و بلند شود
- فضای قوس دندانی کاهش یابد
- احتمال شلوغی و نامرتبی دندانها افزایش پیدا کند
4. نامرتبی دندانها و ناهنجاریهای فکی
تنفس دهانی ارتباط مستقیمی با مشکلات ارتودنسی دارد، از جمله:
- جلو آمدن دندانهای فک بالا
- عقبماندگی فک پایین
- ناهماهنگی فکها
- افزایش احتمال نیاز به درمان ارتودنسی
5. خشکی دهان و افزایش پوسیدگی دندان
خوابیدن با دهان باز باعث کاهش ترشح بزاق در طول شب میشود. بزاق نقش حیاتی در محافظت از دندانها دارد. کاهش آن میتواند منجر به:
- افزایش پوسیدگی دندان
- بوی بد دهان
- التهاب لثه
- افزایش پلاکهای میکروبی
6. اختلالات خواب و خستگی روزانه
افرادی که با دهان باز میخوابند معمولاً دچار:
- کاهش کیفیت خواب
- خروپف شبانه
- بیدار شدنهای مکرر
- سردرد صبحگاهی
- خستگی مزمن در طول روز
میشوند.
7. تأثیر منفی بر زیبایی چهره
ترکیب صورت کشیده، گونههای فرورفته و فک ضعیف میتواند:
- تعادل اجزای صورت را بر هم بزند
- چهره را پیرتر نشان دهد
- اعتمادبهنفس فرد را کاهش دهد
جدول مقایسه تنفس بینی و تنفس دهانی
| ویژگی | تنفس از بینی | تنفس از دهان |
|---|---|---|
| تصفیه هوا | دارد | ندارد |
| رطوبت هوا | مناسب | کم |
| تأثیر بر دندانها | محافظتی | افزایش پوسیدگی |
| فرم صورت | طبیعی | تغییر شکل |
| کیفیت خواب | بهتر | ضعیفتر |
آیا خوابیدن با دهان باز قابل درمان است؟
بله. درمان تنفس دهانی کاملاً امکانپذیر است، بهویژه اگر بهموقع تشخیص داده شود. روشهای درمان شامل:
- بررسی راه هوایی بینی توسط پزشک ENT
- درمان آلرژیها
- اصلاح عادتهای تنفسی
- درمانهای دندانپزشکی و ارتودنسی
- استفاده از پلاکها و ابزارهای کمکتنفسی
نقش دندانپزشک در تشخیص تنفس دهانی
دندانپزشک با بررسی موارد زیر میتواند تنفس دهانی را تشخیص دهد:
- فرم کام و قوس دندانی
- وضعیت دندانها و فکها
- علائم خشکی دهان و پوسیدگیهای غیرطبیعی
در مطب دندانپزشکی دکتر حانیه حائری در سعادتآباد، ارزیابی کامل ساختار فک، دندان و الگوی تنفس انجام میشود.
سوالات متداول
آیا خوابیدن با دهان باز باعث تغییر فرم صورت میشود؟
بله، در صورت مزمن بودن میتواند باعث صورت کشیده، گونههای فرورفته و ضعف فک شود.
آیا این مشکل فقط در کودکان رخ میدهد؟
خیر، بسیاری از بزرگسالان نیز دچار تنفس دهانی هستند.
آیا درمان ارتودنسی به تنفس دهانی کمک میکند؟
در برخی موارد بله، بهویژه اگر مشکل فکی یا کام باریک وجود داشته باشد.
جمعبندی نهایی
خوابیدن با دهان باز تنها یک عادت ساده نیست، بلکه میتواند پیامدهای جدی برای سلامت دهان، دندان، صورت و حتی خواب و انرژی روزانه شما داشته باشد. تشخیص زودهنگام و درمان اصولی نقش مهمی در پیشگیری از عوارض دائمی دارد.
توصیه دکتر حائری
اگر دچار خشکی دهان صبحگاهی، خروپف یا تغییر فرم صورت هستید، بررسی تخصصی تنفس دهانی میتواند از بروز مشکلات جدیتر در آینده جلوگیری کند.
لینک های خارجی :
https://www.ada.org/resources/ada-library/oral-health-topics/mouth-breathing
Cleveland Clinic : https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/12115-mouth-breathing
لینک های داخلی :
آدامس بدون قند؛ دوست یا دشمن دندانها؟
پر کردن دندان شیری کودکان | مراحل، مواد و مراقبتها
روکش دندان شیری؛ راهکاری مؤثر برای حفظ سلامت دندانهای کودکان
مقاله به زبان انگلیسیی : medium
